نظریه چه جایگاهی در تحقیق کیفی دارد؟

محقق کیفی، در سه مرحله نیازمند مرور جدی و عمیق سوابق پژوهشی و نظری مربوط به موضوع خود است:
نخست در مرحله انتخاب موضوع. محققی که قصد دارد مثلا به روش گراندد تئوری در باره موضوعی نظیر روسپی¬گری تحقیق کرده و به دیدگاه تئوریک جدیدی در باره این موضوع دست پیدا کند، ابتدا باید نظریات موجود در این زمینه را مطالعه و نقد و بررسی نماید و به صورت مستدل ثابت کند که مصادیقی از روسپیگری هست که نظریات موجود از تبیین آن عاجز هستند و نیاز به نظریه جدیدی در این زمینه وجود دارد. در غیر اینصورت ممکن است پس از مدت طولانی به همان دیدگاه¬های نظری برسد که قبلا توسط دیگران مطرح شده است و اصطلاحا چرخ را دوباره اختراع کند!
مرحله دوم زمانی است که محقق قرار است به کدگذاری ِ باز، محوری و گزینشی ِ متون، گفته¬ها و شنیده¬های مرتبط با موضوع و نیز نمونه گیری نظری مبتنی بر این یافته¬ها بپردازد. محققی که با سوابق پژوهشی و نظری بیشتری آشنا باشد توانایی بیشتری در مفهوم سازی، مقوله پردازی و طرح قضایای نظری خواهد داشت. البته این بدان معنا نیست که او مجاز است عینا از مفاهیم تحقیقات و نظریات سابق استفاده کند، بلکه هر نوع استفاده¬ای از مفاهیم سابقا موجود نیاز به شواهد کافی، معتبر و مستدل از متون، گفته¬ها و شنیده¬های گردآوری شده دارد.
مرحله سوم در پایان تحقیق کیفی و زمانی است که محقق قصد دارد ادعا کند من به یافته نظری جدیدی در ارتباط با موضوع مورد مطالعه رسیده¬ام. چنین ادعایی نیازمند اشراف نسبتا کامل به تحقیقات و نظریات موجود در آن زمینه و مقایسه یافته تئوریک خود با آنهاست.
بر اساس دیدگاهی که من به آن اعتقاد دارم تنها مرحله¬ای که محقق حتی الامکان باید نظریات و دیدگاههای پیشین را در پرانتز بگذارد، مرحله گردآوری داده ها در روش کیفی است. محقق در این مرحله نباید به سبک و سیاق تحقیقات کمی و به شیوه قیاسی اقدام به استخراج متغیرها از نظریه و تعریف عملیاتی و طراحی مصاحبه یا مشاهده نامه بر اساس تعاریف مزبور بنماید. بلکه لازم است با ذهنی هوشیار و چشمی کنجکاو و به شیوه استقرایی هر آنچه را که حتی ممکن است ربط ضعیفی با موضوع مورد مطالعه داشته باشد ثبت و ضبط نماید تا در فرصت مقتضی به تجزیه و تحلیل کیفی آنها بپردازد و اگر لازم بود بر اساس نمونه گیری نظری در مشاهده¬ها و مصاحبه¬های بعدی اطلاعات بیشتری در باره آنها گردآوری نماید.

برای آشنایی بیشتر با کاربرد سوابق پژوهشی و نظری در تحقیق کیفی توصیه می کنم فصل پنجم کتاب درآمدی به روش تحقیق کیفی از یوفلیک ترجمه هادی جلیلی رو بخونین و همچنین اگه فرصت داشتین فایل صوتی جلسه دوم کلاس روش تحقیق نظری کیفی منو که تدریس فصل پنجم کتاب یو فلیکه و توی کانال آکادکی پژوهش گذاشته ام، گوش بدین.

لینک کانال آکادمی پژوهش مجید حیدری چروده:

https://telegram.me/Drcharvadeh

0 پاسخ

ثبت دیدگاه

مایل به ملحق شدن به بحث هستید ؟
به ما بپیوندید !

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *